WYPOWIEDZENIE
to każda podana informacja
-
jest równoważnikiem, gdy
nie zawiera formy osobowej czasownika, ale można ją wprowadzić
Co to za uczniowie ! Co to (są) za uczniowie !
-
jest komunikatem, gdy nie
zawiera formy osobowej czasownika i nie można jej wprowadzić
Zabawy na boisku
-
jest
zdaniem, gdy zawiera czasownik w formie osobowej
Co to są za uczniowie!
-
Jeśli jest to jeden czasownik – jest to
zdanie pojedyncze
Co to są za uczniowie, którzy rozmawiają !
Jeśli jest więcej, niż jeden czasownik, jest to
zdanie złożone.
-
Ze względu na cel
wypowiedzi zdania mogą być oznajmujące Oni rozmawiają.
pytające Rozmawiacie?
wykrzyknikowe
Rozmawiajcie!
SKŁADNIA ZDANIA POJEDYNCZEGO
ORZECZENIE
Nazwa czynności lub stanu
-
Orzeczenie czasownikowe
wyrażone jest osobową formą czasownika
Uczniowie czytają Uczniowie uczą
się On by napisał
-
Orzeczenie imienne to
połączenie rzeczowników i przymiotników (rzadziej imiesłowów, zaimków,
liczebników) - czyli orzeczników – z czasownikami zwanymi
łącznikami- być, bywać, stać się, stawać się, zostać, zrobić się
On jest uczniem Ona bywa mądra Oni są myślący
Ty jesteś sobą My bywamy pierwsi
-
Orzeczenie modalne to
połączenie czasowników typu chcieć móc musieć raczyć zamierzać z
bezokolicznikiem
On chce wyjść Ona musi czytać My możemy
pomóc
Ty raczysz odpowiedzieć Oni zamierzają uciec
-
Orzeczenie może być wyrażone nieosobową formą czasownika –
nie wskazuje wówczas wykonawcy
Wysprzątano
sale Oddano prace
PODMIOT
Wykonawca
czynności lub stanu
-
Podmiot może być wyrażony każdą częścią mowy
Uczeń czyta Najlepszy odpowiada
Pierwszy wygrywa On zostaje Siedzieć na
lekcji jest nudno
Wysoko to przysłówek odprzymiotnikowy
I jest spójnikiem No jest partykułą Ach jest
wykrzyknikiem Ale jest spójnikiem
-
Podmiot gramatyczny odpowiada na pytanie Mianownika
( kto?
co?) Uczeń czyta
-
Podmiot logiczny odpowiada na pytania Dopełniacza
( kogo? czego?) Ucznia nie ma
Celownika
(komu? czemu?) Nie chce mi się
czekać
-
4.Podmiot
domyślny to podmiot pominięty ze względów stylistycznych.
Uczniowie weszli do klasy. (oni) Usiedli
-
5. Podmiot
szeregowy tworzą co najmniej dwa wyrazy
Nauczyciel i uczniowie rozpoczęli lekcje
PRZYDAWKA
Określa wyłącznie rzeczownik
(zaimek rzeczowny)
-
Przydawka przymiotna
wyrażona jest
przymiotnikiem (jaka?) dobra
książka
imiesłowem przymiotnikowym (jaka?) interesująca
książka
liczebnikiem (która?) pierwsza
książka
liczebnikiem (ile?) dwie
książki
zaimkiem (czyja?) moja
książka
-
Przydawka dopełniaczowa to rzeczownik w Dopełniaczu
(kogo? czego?) książka
koleżanki
-
Przydawka przyimkowa ma postać wyrażenia przyimkowego
(z czego?) książka
z biblioteki
-
Przydawka rzeczowna to rzeczownik w tym samym przypadku, co wyraz określany
(co?)
książka lektura
-
Przydawka okolicznościowa przypomina okolicznik, określa
rzeczownik
(jak?)
czytanie na głos
|
