|
Co
oznacza i skąd się wziął rzeczownik rozprawka, wyjaśnia Krótki słownik
na końcu opracowania, pisanie zaś rozprawki to próba określenia
naszego stosunku do jej tematu. Jest on albo zdaniem pytającym (Czy
każdy człowiek jest mądry?), i wtedy jest to hipoteza
(treść nie jest w pełni uzasadniona) albo zdaniem
oznajmującym (Każdy człowiek jest mądry), i wtedy jest to teza
(pogląd wyrażony w temacie jest sprawdzony). Bez względu na to, czy mamy do
czynienia z wątpliwością (hipoteza) czy pewnikiem (teza) – nad
rozprawką pracujemy tak samo: zbieramy argumenty. Pozwolą one upewnić
odbiorcę pracy o naszej racji lub rozwiać wszelkie wątpliwości,
zawarte w temacie.
Jak każda praca pisemna, rozprawka zbudowana jest trójdzielnie.
W pierwszej części pracy omawiamy dokładnie zagadnienie, wątpliwość czy
pytanie, zawarte w temacie. Ujawniamy swoją niewiedzę, dzielimy się
wątpliwościami, przyjmujemy określone stanowisko.
Przypuśćmy, że temat naszej rozprawki to przytoczone na początku zdanie
pytające: Czy każdy człowiek jest mądry?. We wstępie możemy
wyjaśnić znaczenie słów człowiek i mądry, wspomnieć o
ewolucji, o homo sapiens. Możemy także ujawnić, że nigdy nie zastanawialiśmy
się nad tym problemem – lub przeciwnie, że nurtuje nas od dawna.
Przystępujemy do pracy mad drugą częścią
rozprawki – częścią zasadniczą. Tu jest miejsce na poszukiwanie odpowiedzi i
wyjaśnienia - czyli na zebranie stosownych argumentów.
Co to jest argument? To racja, dowód, fakt służący do uzasadnienia
jakiegoś twierdzenia (patrz również Krótki słownik na końcu
opracowania) Takich racji, dowodów i faktów mamy wiele do swojej dyspozycji.
To nasze doświadczenie życiowe, przekonania, odczucia; to nasza wiedza,
znajomość lektur, zainteresowania; to cudze sądy i doświadczenia; to w końcu
dostępne opracowania źródłowe i dokumenty.
Czy każdy człowiek jest mądry? Zbieramy argumenty, które pomogą nam w
udowodnieniu, że tak jest w rzeczywistości, zbieramy również i takie, które
temu przeczą. We wstępie wyjaśniliśmy, co oznacza związek wyrazowy ludzka
mądrość – teraz przyszedł czas na opis zachowań ludzi mądrych i głupich.
Opisujemy swoje spotkania
z ludźmi i oceniamy ich zachowania. Mądrze się zachowali? – a może właśnie
wręcz przeciwnie? A bohaterowie naszych lektur? Których z nich można
zaliczyć do mądrych, a których do głupich? Jakie są dowody ludzkiej
mądrości, a jakie – głupoty? Czy to,
z czym spotykamy się na ulicy (agresja), w szkole (zawiść), w domu (brak
integracji) – jest oznaką mądrości czy głupoty? Widzimy na ekranie
telewizyjnym ludzi wykształconych – czy są mądrzy? Spotykamy się w życiu z
ludźmi prostymi – czy aby na pewno to głupcy?
Budując tę część pracy, używamy przede wszystkim zdań złożonych – bardzo
często wielokrotnie, stosujemy cytaty, budujemy zdania pytające, unikamy
natomiast równoważników, zdań wykrzyknikowych i zdań urywanych.
Używamy takich wyrażeń i zwrotów, które uwydatniają myślowy tok wypowiedzi,
pomagają zachować jej porządek, nie zgubić planowanych treści, a odbiorcy
ułatwiają ich przyjęcie i zrozumienie. Oto ich przykładowy zestaw:
zacznę od...; z kolei przejdę do sprawy...; a oto następny
argument (przykład, wniosek)...; chciałbym zwrócić uwagę na...; wyjaśnić;
przypomnieć, że...; z dotychczasowych rozważań (przykładów, argumentów)
wynika...; po pierwsze...; jest wiele przyczyn, oto niektóre...; nasuwa się
pytanie, czy... Dbamy również o spójność tekstu, co ułatwiają wskaźniki
spójności tekstu (patrz: Wskaźniki spójności tekstu na końcu
opracowania).
Przy pisaniu tej części musimy pamiętać, że żadnej pracy stylistycznej, a
tym bardziej rozprawki, nie da napisać się na jutro. Samo zbieranie
argumentów to praca na kilka dni; najlepiej zbierać je na osobnych fiszkach,
odrzucając po pewnym czasie te naiwne lub niezbyt przekonujące.
Czas na trzecią część rozprawki; tu
powinno znaleźć się rozwiązanie problemu, które jest wynikiem
przeprowadzonej argumentacji. Jeśli temat pracy jest pytaniem (hipotezą)
– odpowiadamy tak, nie lub trudno o jednoznaczną
odpowiedź. Jeśli zaś temat pracy zawiera pewnik (tezę) – odpowiadamy
to prawda, możemy jednak nie zgodzić się z tezą odpowiadając to
subiektywna prawda.
Jaki wniosek nasunie się po analizie zebranych przez nas argumentów do
rozprawki? Czy każdy człowiek jest mądry?. Możemy odpowiedzieć tak,
bo udowodniliśmy, że przebywamy w świecie, w którym wiedza i kultura mają
nadrzędne znaczenie. Możemy odpowiedzieć nie, bo doszliśmy do
wniosku, że głupota jest zaraźliwa, bowiem świat roi się od głupców. Możemy
jednak nie dojść do tak jednoznacznych wniosków - bo w naszym świecie
głupota przeplata się z mądrością , jak uroda z brzydotą. To z pewnością
urodzony pesymista wymyślił powiedzenie, że ludzie nie są tak głupi, jak
to się wydaje; są jeszcze głupsi.
Jak w każdej pracy stylistycznej – tak i w tej zwracamy uwagę na trójdzielną
budowę; wstęp i zakończenie są krótsze od części zasadniczej (1/4 +1/2
+1/4). A skoro trzy części pracy – to i trzy akapity.
Wskaźniki spójności
tekstu
-
zaimki
-
spójniki i wyrażenia
spójnikowe: ale, więc, lecz, toteż, chociaż, oto, otóż, bowiem, a więc,
tak więc, i oto, i dlatego
-
wyrazy i wyrażenia,
które nie są częściami zdania: przecież, także, przeciwnie, odwrotnie,
ponadto, przy tym, poza tym, właśnie, również, znowu, natomiast, w gruncie
rzeczy, w dodatku, tymczasem, wreszcie, za to, widocznie
Krótki słownik
-
rozprawa – omawianie,
roztrząsanie czegoś, dyskusja, dysputa, debata, obrady (w: Mały słownik
języka polskiego, PWN, Warszawa 1968)
-
rozprawiać – mówić (lub
pisać) o czymś długo, z ożywieniem, rozwodzić się nad czymś, rezonować,
dyskutować (tamże)
-
rozprawka – jako
dłuższa forma wypowiedzi jest wynikiem procesu myślowego rozwiązującego
temat – problem rozprawki (Maria Nagajowa, Kształcenie języka ucznia,
WSiP, Warszawa 1985)
-
argument – niezbity,
ostateczny, rozstrzygający, rzeczowy, poważny, argument na poparcie
twierdzenia, argument przemawiający za tezą, argument przeciw czemuś, mieć
argument, przytoczyć, wysunąć argument, argument nie do odparcia, chybiony
argument, dodatkowy, mocny argument (w: Nowy słownik poprawnej
polszczyzny, PWN, Warszawa 1999)
-
argumentacja –
przekonywająca argumentacja, prostota, jasność argumentacji, motywacja
dostateczna, umotywowanie wystarczające, uzasadnienie tezy, dowód (w:
Słownik wyrazów bliskoznacznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1968)
|
