|
WYRAZY PODSTAWOWE I POCHODNE
Wyraz od którego tworzymy inne wyrazy, nazywamy wyrazem
podstawowym dom
Ten, który jest od niego utworzony, to wyraz
pochodny domowy
Wyraz pochodny może być podstawowy dla następnego
wyrazu domownik
Istnieją wyrazy, które nie pochodzą od innych i mogą
występować tylko w funkcji
wyrazów podstawowych (dom, koń, stół, rok). Nazywamy je niepodzielnymi pod
względem słowotwórczym lub rdzennymi.
Nowe wyrazy uzyskujemy najczęściej od
rzeczowników: szkoła - szkółka
szkolny szkolić
przymiotników: biały - białość
białawy bielić
czasowników: czytać - czytanie
czytelny przeczytać
BUDOWA SŁOWOTWÓRCZA
WYRAZU
Wyraz pochodny składa się z dwóch członów:
Formant może występować przed podstawą przyszkolny
i jest to przedrostek
lub po podstawie przyszkolny
i jest to przyrostek
Podstawa słowotwórcza wyrazy pochodnego często różni się od tematu wyrazu
podstawowego obocznymi głoskami: szkoła
– przyszkolny
dwór
– dworzanin
Wyrazy utworzone od jednego wyrazu podstawowego nazywamy rodziną wyrazów.
Najmniejsza, niepodzielna podstawa słowotwórcza takiej rodziny (wyrazów
pokrewnych) nazywa się rdzeń
dzień dzien -ny
dzienn’ -ik dziennik -arz
dziennikar –stwo
W rdzeniu również mogą występować oboczne głoski
WYRAZY ZŁOŻONE
Wyrazy utworzone od dwóch wyrazów podstawowych to wyrazy
złożone
Jeśli oba tematy połączone są formantami –o- lub –i- (-y) mówimy o
złożeniach prostokąt łamigłówka
Jeżeli jeden człon zależny jest składniowo od drugiego, mówimy o
zrostach Rzecz/pospolita wiary/godny
O połączeniu dwóch wyrazów będącym nazwą jednego przedmiotu mówimy, że jest
zestawieniem wieczne pióro
SKRÓTOWCE
Formą tworzenia nowych wyrazów są skrótowce, czyli wyrazy
powstałe ze skrótów wyrazowych
Rodzaje skrótowców
-
literowce – złożone z pierwszych liter wyrazów
tworzących nazwę, wymawianych osobno
enbepe =Narodowy Bank Polski
-
głoskowce – złożone z pierwszych liter nazwy
rozwiniętej, czytanych łącznie,
jako suma głosek big = Bank Inicjatyw
Gospodarczych
-
grupowce – złożone z grup głosek (na ogół
pierwszych sylab) powstałych po
odcięciu części wyrazów pełnej nazwy torkat = Tor Katowicki
-
skrótowce mieszane – to połączenie różnych
sposobów odczytywania nazwy
cebos = Centrum Badania Opinii Publicznej
|
