|
Sytuacja to jakieś zdarzenie z życia
bohaterów ściśle złączone z rozbudowaną scenerią zewnętrzną, osadzone na
wyraziście zarysowanym tle. Sytuacja zawiera
w sobie zarówno elementy statyczne (tło, sceneria), jak i elementy
dynamiczne (zdarzenie) („Zarys teorii literatury”).
Podstawowe cechy opisu sytuacji to:
-
jedność czasu: czas zdarzenia jest
ściśle określony
-
jedność miejsca: zdarzenie zaistniało w
jednym miejscu
-
obraz dynamiczny: jednemu wydarzeniu
towarzyszą inne pośrednio z nim związane (tzw. okoliczności).
Opis
sytuacji powinien zawierać:
-
jedno wydarzenie główne ( uczeń pisze
sprawdzian)
-
wydarzenia towarzyszące, niepowiązane
łańcuchem przyczynowo – skutkowym, czyli okoliczności (zachowanie kolegów
i nauczyciela)
-
opis miejsca (wygląd sali)
-
opis postaci (wygląd ucznia piszącego
sprawdzian)
Jak każda praca
stylistyczna, tak i opis sytuacji ma trójdzielną budowę. Część pierwsza,
wstęp, może być prezentacją miejsca, w których zdarzenie zaistniało.
Pamiętamy, że jest to miejsce wydzielone jedynie wydarzeniem (sala
lekcyjna – sprawdzian; boisko sportowe – mecz; poczta – wysyłanie listu), a
zatem – mające powiązanie z przestrzenią.
W części drugiej, właściwej, zajmujemy się rejestracją wydarzenia głównego i
towarzyszących mu okoliczności oraz opisem postaci, mających z wydarzeniem
głównym bezpośredni związek i opisem miejsca, w którym znajdują się nasi
bohaterowie.
Tak rozmawiając przeszli przez długość domu i znaleźli się w ogrodzie, gdzie
Ligia
i mały Aulus bawili się piłkami, które niewolnicy (...) zbierali z ziemi i
podawali im do rąk. Petroniusz rzucił szybkie, przelotne spojrzenie na
Ligię, mały Aulus ujrzawszy Winicjusza przybiegł się z nim przywitać, ów zaś
przechodząc, schylił głowę przed piękną dziewczyną, która stała z piłką w
ręku, z włosem nieco rozwianym, trochę zdyszana i zarumieniona. (...) W
ogrodowym triclinium, zacienionym przez bluszcze, winograd i kozie ziele,
siedziała Pomponia Grecyna; poszli się więc z nią przywitać.
(H. Sienkiewicz – Quo vadis).
Ten krótki opis sytuacji zawiera wszystkie niezbędne
elementy:
-
wydarzenie główne – to
spotkanie Petroniusza z Ligią
-
wydarzenia towarzyszące
– dzieci grają w piłkę, niewolnicy podają piłki do rąk dzieci, Petroniusz
patrzy na Ligię, Aulus podbiega do Winicjusza, Winicjusz patrzy na Ligię
-
opis postaci – zdyszana
i zarumieniona Ligia jako postać główna tej sytuacji
-
opis miejsca – ogrodowa
altana.
Ten
opis sytuacji nie kończy się; ponieważ stanowi fragment fabuły, z tej
sytuacji wyniknie druga (Winicjusz będzie rozmawiał z Pomponią). Szkolna
praca jednak musi zawierać część trzecią – zakończenie; wyznacza je czas,
który upłynął, ponieważ jest w opisie sytuacji ściśle określony. Skończyła
się lekcja, skończył się mecz, list został wysłany – opuszczamy więc
miejsce, w którym sytuacja zaistniała.
Tworząc opis sytuacji używamy wielu przymiotników, wyrażeń przyimkowych i
przy-słówków; czasowniki występują w opisie najczęściej w czasie
teraźniejszym.
|
