|
 Jan
Karski - właściwe nazwisko Jan Kozielewski, urodził się w 1914 roku w Łodzi.
W latach 1931-36 studiował prawo i dyplomację na
Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, następnie pogłębiał swoją wiedzę na
renomowanych uczelniach w Anglii, Niemczech i Szwajcarii. Ukończył Szkołę
Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim uzyskując stopień
podporucznika. W 1939 został przyjęty do służby dyplomatycznej.
W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niewoli
sowieckiej. Zdołał jednak zbiec i dotrzeć do Krakowa,
gdzie związał się z Centralnym Komitetem Organizacji Niepodległościowych,
powołanym na polecenie gen. Wł. Sikorskiego. Następnie znalazł się w
szeregach Związku Walki Zbrojnej. Jedną z pierwszych misji kurierskich odbył
do Paryża, przekazując rządowi polskiemu cenne raporty i oceny sytuacji.
Podczas drugiej misji, z powodu uszczelnienia granic i kolaboracji
słowackiej Karski dostał się w ręce gestapo, był przesłuchiwany i
torturowany. By nie zdradzić tajemnic - usiłował popełnić samobójstwo.
Został odbity przez bojówkę PPS na rozkaz Komendanta ZWZ płk. Tadeusza
Komorowskiego, ps. „Bór”.
Od maja 1941 r. na polecenie Komendy Głównej ZWZ , Biura
Informacji i Propagandy - badał sytuację Żydów, stosunki polsko-żydowskie.
Nawiązał kontakt z Adolfem Bermanem z Żydowskiego Komitetu Narodowego oraz z
Leonem Fajnerem z Bundu. Umożliwili mu oni tajną wizję lokalną w getcie
warszawskim oraz przekazali wstrząsające przesłanie do świata. Do Biura
Informacji i Propagandy dotarł także alarmujący raport Komendy AK w Lublinie
o masowym traceniu Żydów w uruchomionym w Bełżcu
obozie. W połowie października 1942 r. Karski otrzymał misję udania się do
Bełżca. Dostał się do obozu przebrany w mundur estońskiego strażnika dzięki
pomocy przewodnika. Akcja ta trwała godzinę, Karski dowiedział się, że
komendantem obozu jest Gotlieb Hering i że zagłada odbywa się przy użyciu
gazów spalinowych z silników wymontowywanych z sowieckich czołgów. Jak
wspominał po latach, to doświadczenie wywołało silny szok nerwowy.
Następnie posługując się fałszywymi dokumentami robotnika
przymusowo zatrudnionego we Francji udał się przez Francję, Pireneje,
Hiszpanię, do Portugalii, skąd łodzią dostał się na brytyjski okręt, którym
dopłynął do Gibraltaru by ostatecznie dotrzeć do Londynu. Tam przekazał
członkom polskiego rządu - gen. Wł. Sikorskiemu oraz Stanisławowi
Mikołajczykowi całą swoją wiedzę oraz raporty o sytuacji Żydów, dokonywanym
na nich ludobójstwie, przesłanie Żydów polskich do świata,
czterdziestostronicowy raport opracowany przez pracowników Biura Informacji
i Propagandy: Henryka Wolińskiego, Ludwika Widerszala oraz Stanisława
Herbsta. Przesłanie Żydów polskich do świata zawierało postulat ogłoszenia
przez aliantów, że „zapobieżenie fizycznej eksterminacji Żydów jest jednym z
celów wojennych sprzymierzonych” oraz podjęcia odwetowych bombardowań III
Rzeszy.
Na polecenie rządu polskiego Karski przekazał wszelkie
posiadane informacje ministrowi spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii
Anthony’emu Edenowi, przywódcy konserwatystów lordowi Cranborne, liderowi
Partii Pracy Arthurowi Greenwoodowi, przedstawicielom związków zawodowych,
parlamentarzystom a także wybitnym pisarzom i myślicielom, m. in.
Herbertowi G. Wellsowi i Arthurowi Koestlerowi, który ukrywając autora
relacji przedstawił raport Karskiego w BBC. W 1943 r. wspólnie z T. Mannem i
A. Tołstojem napisał książkę pt. „The fate of the Jews”. Kolejną misją
Karskiego było udanie się do prezydenta USA Roosevelta, którego poinformował
o losie polskich Żydów i Polaków, o heroicznej walce, która toczy się
każdego dnia. Według opinii bliskiego współpracownika prezydenta - Johna
Pehla, spotkanie to przyczyniło się w znacznym stopniu do powołania
Organizacji Pomocy Uchodźcom. W Stanach Karski spotkał się także z
prezydentem Amerykańskiego Kongresu Żydów - Stephenem Wise, działaczem
Światowego Kongresu Żydów - Nauchumem Goldmanem, sędzią Sądu Najwyższego USA
- Felixem Frankfurterem.
27 listopada 1942 Londyńska Rada Narodowa, reprezentująca
Państwo Polskie na obczyźnie, zwróciła się z apelem do państw
sprzymierzonych by podjęły wspólną akcję przeciwko eksterminacji narodów, w
tym narodu żydowskiego. 10 grudnia 1942 r.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych rządu polskiego wystąpiło z nota w tej
samej sprawie. 17 grudnia ogłoszono oświadczenie 12 państw, w którym
potępiono politykę eksterminacji Żydów i postulowano ukaranie winnych
zbrodni po obaleniu tyranii hitlerowskiej. Konkretnej pomocy Żydom udzielały
tylko bohaterskie jednostki. Karski był wstrząśnięty bezskutecznością swej
misji. Po latach powiedział: „ Przywódcy alianccy wiedzieli, co się dzieje z
Żydami. Tylko nie wiedzieli co robić. Dla nich to było ‘side-issue’ -
czynnik poboczny”.
Misja Karskiego mimo utajnienia została rozszyfrowana
przez niemiecki wywiad, a propaganda hitlerowska ogłosiła, że Karski
jest agentem bolszewickim, opłacanym przez amerykańskich Żydów, który
oczernia w USA politykę Trzeciej Rzeszy. Propaganda sowiecka, wykorzystując
magazyn „Soviet Russia Today” wydawany po angielsku za pieniądze ZSRR
rozprowadzany w USA, określała Karskiego jako arystokratę obojętnego na los
robotników i chłopów, antysemitę powiązanego z polskimi nacjonalistami,
prowokatora starającego się podważyć starania aliantów, marionetkę w rękach
rządu londyńskiego i przestrzegała przed dawaniem mu wiary.
Po ukończeniu misji Karski nie mógł wrócić do kraju,
został oddany do dyspozycji polskiej placówki dyplomatycznej w USA. Napisał
relację, opowieść o polskim państwie podziemnym „Story of a Secret State”
(Pierwsze i jedyne wydanie polskie: Jan Karski, Tajne Państwo. Opowieść o
polskim podziemiu. „Twój Styl” Warszawa 1999).
 |
|
Minister
Włodzimierz Cimoszewicz przed pomnikiem Prof. Jana Karskiego
w Georgetown University (Waszyngton) |
Po zakończeniu II wojny światowej Karski nie mógł wrócić
do PRL-u. Pozostał w USA, gdzie kontynuował badania naukowe, wykładał dzieje
Europy Wschodniej i Środkowej na wielu renomowanych uniwersytetach
amerykańskich, np. Georgetown, Columbia, a także na zlecenie Departamentu
Stanu w 16 krajach Azji i Afryki frankońskiej. Brał udział w redagowaniu
encyklopedii katolickiej oraz encyklopedii amerykańskiej (Colliers
Encyclopedia). Był stypendystą Fulbrighta. Opracował monografię „Wielkie
mocarstwa wobec Polski 1919-1945 od Wersalu do Jałty” (tłum. E. Morawiec,
Warszawa PIW 1992). Otrzymał liczne doktoraty honoris causa, Th. E. Wood i St. Jankowski
poświęcili mu książkę: „Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust”
wydaną w USA w 1994 r. 7 czerwca 1982 Instytut Yad Vashem nadał Janowi
Karskiemu tytuł Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, a państwo Izrael - tytuł
honorowego obywatela. Jan Karski zmarł w 2000 roku.
Medale i odznaczenia:
-
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Odrodzenia Polski +
legitymacja
-
LOT – odznaka + legitymacja
-
Fundacja Oficerów Dyplomowanych na Obczyźnie – medal
-
Odznaka Armii Krajowej „Zagroda”
-
Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików w Lublinie –
medal „Serce dla Serc” (wizerunek Matki Boskiej)
-
Raoul Wallenberg Medal – University of Michigan
-
Wizerunek Świętego – bez opisu (medal)
-
Warszawa 1943-1993 – medal
-
Medal Pamiątkowy Rady Ochrony Pamięci Walk i
Męczeństwa, 1989r.
-
575 Rocznica Nadania Łodzi Praw Miejskich – medal
-
800 lat Wietrznej Góry (Kazimierza Dolnego) – medal
-
Medal Uniwersytetu Warszawskiego – bez opisu
-
United States of America – Department of Defense
-
Solidarność – medal
English
Deutsch
Gorąco zachęcamy do zapoznania się również z poniższymi informacjami
dotyczącymi Jana Karskiego, również tymi najsmutniejszymi. Dziwny jest ten
cywilizowany świat...
|
