|
Kalendarium procesu integracji europejskiej
Doświadczenia II wojny
światowej oraz problemy powstałe w jej wyniku, spowodowały iż zaczęto
poszukiwać nowych form współpracy międzynarodowej które zapewniłyby pokój i
bezpieczeństwo na kontynencie europejskim. Podstawę powojennej współpracy
europejskiej stworzył Plan Marshalla, który m.in. w swych założeniach miał
doprowadzić do zjednoczenia Europy. Jednakże w wyniku podziału Europy na
blok Wschodni i Zachodni, został on zrealizowany tylko w Europie Zachodniej.
Głównym propagatorem zjednoczenia Europy był Winston
Churchill który w słynnej deklaracji wygłoszonej 19 września 1946 r. na
Uniwersytecie w Zurychu postulował utworzenie Stanów Zjednoczonych Europy. W
tym samym czasie idea integracji zdobyła wielu zwolenników. Powstają ruchy i
stowarzyszenia pro europejskie.
Z inicjatywy Ruchu Europejskiego, w 1948 roku w Hadze odbył się Kongres
Europejski. Uczestnicy Kongresu zaproponowali utworzenie Zgromadzenia
Europejskiego i Rady której celem byłoby przygotowanie etapów integracji
europejskiej. W wyniku Konferencji Haskiej 5 maja 1949 r. została powołana
Rada Europy, pierwsza ponadpaństwowa organizacja współpracy międzynarodowej.
W 1950 minister spraw
zagranicznych Francji Robert Schuman ogłosił deklarację przedstawiającą
przyszłą wizję Europy. Postulował wprowadzenie rzeczywistej solidarności
między państwami europejskimi, umieszczenie francusko-niemieckiej produkcji
węgla i stali pod wspólną Najwyższą Władzą, co służyć miało zarówno
wyeliminowaniu wrogości pomiędzy Francją i Niemcami, jak i podniesieniu
poziomu życia i utworzeniu wspólnoty gospodarczej.
W wyniku realizacji Planu Schumana, 18 kwietnia 1951 r. w
Paryżu się: Niemcy, Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy podpisały
traktat, zwany Traktatem Paryskim, ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla
i Stali. Dwa kluczowe sektory gospodarki, przemysł węglowy i stalowy krajów
członkowskich, zostały poddane międzynarodowej kontroli. Powołano pierwsze
ponadpaństwowe organy: Wysoką Władzę, Specjalną Radę Ministrów, Zgromadzenie
Parlamentarne, Trybunał Sprawiedliwości oraz Radę Ekonomiczno-Społeczną.
Obok integracji gospodarczej, pojawiły się także koncepcje utworzenia
Europejskiej Wspólnoty Obronnej (EWO) i Europejskiej Wspólnoty Politycznej
(EWP). Pomimo iż państwa podpisały traktat ustanawiający EWO, nie wszedł on
w życie na skutek odrzucenia go przez francuskie Zgromadzenia Narodowe w
1954 r. Nie zyskał też ostatecznie poparcia projekt powołania EWP.
Dzięki efektom
gospodarczym EWWiS, wzrosło zainteresowanie objęciem integracji innych
dziedzin gospodarczych. Inicjatywa ta uzyskała poparcie na konferencji w
Messynie w 1955 r. Prowadzone przez państwa członkowskie negocjacje
doprowadziły do podpisania w 1957 r. w Rzymie traktatów (Traktaty
Rzymskie) i utworzenia kolejnych dwóch Wspólnot:
Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) i Europejskiej Wspólnoty Energii
Atomowej (EURATOM).
Z chwilą podpisania Traktatów Rzymskich istnienie oddzielnych organów o tych
samych kompetencjach, dla trzech Wspólnot okazało się niepotrzebne. Za
sprawą Traktatu o Fuzji podpisanego w 1965 r. system instytucjonalny
Wspólnot został ujednolicony. Powstała jedna
Komisja
i jedna Rada dla trzech Wspólnot.
W 1973 r. doszło do poszerzenia zasięgu terytorialnego Wspólnot: Dania,
Irlandia
i Wielka Brytania uzyskały status państwa członkowskiego.
Pod koniec lat
sześćdziesiątych i na początku siedemdziesiątych podjęto pierwsze próby
stworzenia unii gospodarczej i walutowej. Ówczesny premier i minister
finansów Luksemburga Pierre Werner opracował plan stopniowego powstawania
unii gospodarczej i walutowej. Plan Wernera zakładał m.in. swobodny przepływ
kapitału i usług, stworzenie stałych kursów wymiany walut oraz przekazania
instytucjom międzynarodowym części uprawnień decyzyjnych dotyczących
polityki walutowej. Plan Wernera został zatwierdzony w 1971 r., jednakże
kryzys na rynku walutowym uniemożliwił jego realizację. Dopiero w 1979 r.
państwom członkowskim udało się wprowadzić Europejski System Walutowy,
którego zadaniem było zapewnienie stabilności walutom państw członkowskich
Wspólnoty. W ramach ESW została wprowadzona Europejska Jednostka Walutowa -
Ecu.
W 1986 r. w celu
pogłębienia integracji ekonomicznej został podpisany Jednolity Akt
Europejski (JAE), rozszerzający uprawnienia Wspólnoty w wielu dziedzinach
min: polityki społecznej, badań naukowych i technologii ochrony środowiska.
Zmianie uległ proces decyzyjny, rozszerzono kompetencje Parlamentu
Europejskiego, prawnomiędzynarodowe podstawy funkcjonowania uzyskała Rada
Europejska, rozwinięta została współpraca państw członkowskich w zakresie
polityki zagranicznej. JAE przewidywał także utworzenie jednolitego rynku
wewnętrznego do 1992 r.
W 1989 r. grupa ekspertów pod przewodnictwem ówczesnego
przewodniczącego Komisji Europejskiej Jaquesa Deloresa opracowała plan
utworzenia Unii Gospodarczej i Walutowej, który
to plan został zaakceptowany na szczycie
Rady Europejskiej
w Madrycie.
Impuls ku pogłębieniu
integracji jaki nadał Jednolity Akt Europejski, został urzeczywistniony
dopiero w Maastricht w 1992 r., kiedy to nastąpiło podpisanie
Traktatu o Unii Europejskiej,
stanowiącego obszerną reformę europejskiego prawa wspólnotowego. Traktat
m.in. określił nowe formy współpracy między państwami członkowskimi w
zakresie
wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
oraz w dziedzinie
wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych,
potwierdzona została zasada subsydiarności, nastąpiło poszerzenie współpracy
w zakresie przemysłu, zdrowia publicznego, kultury i edukacji, zwiększono
kompetencje Parlamentu Europejskiego, stworzone zostało również europejskie
obywatelstwo Unii.
W 1995 roku do Unii przystępują Austria, Finlandia, Szwecja.
Wraz z powiększeniem się
UE i perspektywą dalszego pogłębiania integracji europejskiej o kraje Europy
Środkowo-Wschodniej, pojawiła się konieczność wewnętrznej reformy
instytucjonalnej UE. Traktat z Maastricht nie zapewnił zadawalającej
realizacji wszystkich regulacji. Dlatego tez szefowie państw i rządów już w
1991 r uzgodnili zwołanie konferencji przeglądowej mającej na celu rewizję
Traktatu o Unii Europejskiej w 1996.
Efektem zwołanej Konferencji Międzyrządowej obradującej od marca 1996 r. do
kwietnia 1997 r. było podpisanie Traktatu Amsterdamskiego.
Podstawowe cele zawarte w Traktacie to: wzmocnienie federacyjnego charakteru
UE, wzmocnienie obywatelstwa europejskiego z poszanowaniem tradycji i
tożsamości obronnej, reformy instytucjonalne UE m.in. zwiększenie zakresu
decyzji podejmowanych kwalifikowaną większością głosów, wzmocnienie roli
Parlamentu Europejskiego, poprawa funkcjonowania Trybunału Sprawiedliwości.
Równocześnie do prac Konferencji, Komisja Europejska pod przewodnictwem
Jacquesa Deloresa przygotowała projekt zwany Agendą 2000. Dokument ten
określa przyszłą strategię wzmocnienia UE, wzrostu konkurencyjności, reformy
kluczowych polityk, rozszerzenia UE, sposobu finansowania UE z budżetu w
latach 2000-2006.
Podczas spotkania w
Kolonii w czerwcu 1999 r. Rada Europejska zapowiedziała zwołanie kolejnej
konferencji na początku 2000 r. celem rozwiązania problemów
instytucjonalnych, które pozostawiono otwarte w Amsterdamie, a które są
niezbędne do zagwarantowania instytucjonalnego przygotowania Unii do
przyjęcia nowych członków. Główne reformy przyjęte na szczycie UE w Nicei i
zawarte w końcowym Traktacie (Traktat
z Nicei) skupiają uwagę przede wszystkim na:
kształcie i składzie przyszłej Komisji Europejskiej, nowym podziale głosów
ważonych w Radzie oraz rozszerzeniu zakresu decyzji podejmowanych
kwalifikowaną większością głosów.
|
